डाक्टर–इन्जिनियरभन्दा शिक्षक बन्न गाह्रो हुने देश, जहाँको शिक्षा प्रणाली विश्वप्रसिद्ध छ

एउटा यस्तो देश, जहाँ विद्यार्थीको सिकाइ कक्षा कोठामा सीमित हुँदैन, विद्यार्थीको सोच र जीवनसँगै हुर्किन्छ। कति पढ्यौ भनेर दबाब दिइँदैन, के बुझ्यौ भनेर सोधिन्छ। परीक्षा र होमवर्कको बोझ बिना पनि विद्यार्थीको क्षमता पहिचान र मूल्यांकन गरिन्छ। पढाइ किताबबाट मात्र होइन, अनुभवबाट सुरु हुन्छ।
यो हो—फिनल्यान्ड, संसारकै उत्कृष्ट मानिने शिक्षा प्रणाली भएको देश।

फिनल्यान्डका विद्यालयमा घण्टी बज्ने हतारो हुँदैन। विद्यार्थीहरू कुर्सीमा लाइन लागेर होइन, भुइँमा बसेर समूहमा छलफल गरिरहेका हुन्छन्। शिक्षक बोर्डअगाडि उभिएर उपदेश दिने होइन, विद्यार्थीहरूसँगै बसेर उनीहरूका कुरा सुन्ने मार्गदर्शकका रूपमा देखिन्छन्। यहाँ पढाइ दबाबबाट होइन, जिज्ञासा र उत्सुकताबाट सुरु हुन्छ।
परीक्षा होइन, शिक्षकप्रति विश्वास
फिनल्यान्डको शिक्षा प्रणाली दुई मूल मन्त्रमा आधारित छ।
पहिलो— “We trust teachers, not tests” अर्थात् यहाँ परीक्षाभन्दा बढी शिक्षकप्रति विश्वास गरिन्छ।
दोस्रो— “Child well-being comes before ranking” अर्थात् को अघि, को पछि भन्ने प्रतिस्पर्धाभन्दा बालबालिकाको समग्र कल्याणलाई प्राथमिकता दिइन्छ।

यहाँ शिक्षक केवल पढाउने व्यक्ति होइनन्। उनीहरू मार्गदर्शक, परामर्शदाता र जीवन प्रशिक्षक हुन्। विद्यार्थीको शैक्षिक विकाससँगै मानसिक स्वास्थ्यमा पनि उत्तिकै ध्यान दिइन्छ। प्रतिस्पर्धा होइन, सहकार्य सिकाइन्छ। को कमजोर, को अब्बल भन्ने होइन—“हामी सबै सँगै सिक्छौँ” भन्ने संस्कार बसालिन्छ।
कोही पनि फेल हुँदैन
धेरै देशमा कमजोर विद्यार्थीलाई फेल गरिन्छ। तर फिनल्यान्डमा कमजोर विद्यार्थीलाई सहयोग गरिन्छ। अतिरिक्त शिक्षक, व्यक्तिगत सिकाइ योजना र विशेष सहयोगमार्फत हरेक विद्यार्थीलाई अघि बढाइन्छ। यहाँ विद्यार्थी परीक्षा पास गर्न होइन, जीवन जिउनका लागि पढ्छन्।
सात वर्षपछि मात्रै औपचारिक शिक्षा
फिनल्यान्डमा बालबालिकाको औपचारिक शिक्षा ७ वर्षपछि मात्र सुरु हुन्छ। त्यसअगाडि अर्ली चाइल्डहुड एजुकेसन एन्ड केयरमा खेल, सामाजिक सीप र जिज्ञासालाई प्राथमिकता दिइन्छ।
७ देखि १६ वर्षसम्मको आधारभूत शिक्षा पूर्ण रूपमा निःशुल्क छ। विद्यालयमा खाना, स्वास्थ्य सेवा र सिकाइ सामग्रीसमेत निःशुल्क उपलब्ध हुन्छ।
थोरै पढाइ, धेरै बुझाइ
यहाँका विद्यार्थीले दिनको ४–५ घण्टा मात्रै कक्षा कोठामा बिताउँछन्। हरेक कक्षापछि १५ मिनेटको खेल समय अनिवार्य छ। पर्याप्त खेल, परिवारसँग समय र राम्रो निद्रा सिकाइको आधार हो भन्ने मान्यता राखिन्छ। त्यसैले होमवर्क पनि १५–२० मिनेटमै सकिने खालको हुन्छ।
एउटा मात्रै परीक्षा
विद्यार्थी जीवनभर परीक्षाको दबाबमा हुँदैनन्। विद्यालय जीवनको अन्त्यतिर, १५–१६ वर्षको उमेरमा एउटा मात्रै राष्ट्रिय परीक्षा दिनुपर्छ। बाँकी मूल्यांकन शिक्षककै जिम्मामा हुन्छ।
शिक्षा व्यापार होइन
फिनल्यान्डमा शिक्षा व्यापार होइन, सार्वजनिक सेवा हो। अधिकांश विद्यालय सरकारी छन्। निजी विद्यालयहरू पनि नाफा नकमाउने संस्थाका रूपमा सञ्चालित हुन्छन्। उच्च शिक्षासमेत फिनिस र युरोपियन युनियनका नागरिकका लागि निःशुल्क छ।
शिक्षक बन्न सबैभन्दा गाह्रो
फिनल्यान्डमा डाक्टर, इन्जिनियर वा वकिल बन्नुभन्दा शिक्षक बन्न गाह्रो मानिन्छ। शिक्षक हुन मास्टर्स डिग्री अनिवार्य छ। कडा छनोट प्रक्रिया, लिखित परीक्षा, अन्तर्वार्ता र व्यावहारिक मूल्यांकन पार गर्नुपर्छ। समाजले शिक्षकलाई अत्यन्तै सम्मान र विश्वास गर्छ।
शिक्षा जीवन र रोजगारीसँग जोडिएको
यहाँ पढाइको उद्देश्य डिग्री होइन, सीप र जीवन हो।

विद्यालयदेखि विश्वविद्यालयसम्म पढाइलाई रोजगारीसँग जोडिएको छ। प्रोजेक्ट बेस्ड लर्निङ, टिमवर्क, समस्या समाधान र व्यावहारिक सीपमा जोड दिइन्छ। ‘लाइफलङ लर्निङ’ नीतिले हरेक उमेरमा पढ्न र सिक्न स्वतन्त्रता दिन्छ।
फिनल्यान्डबाट सिक्नुपर्ने पाठ
फिनल्यान्डको शिक्षा प्रणालीले देखाउँछ—शिक्षा सुधार भवन, पाठ्यपुस्तक वा परीक्षा बढाएर होइन, शिक्षकमा विश्वास, विद्यार्थीमा सम्मान र बालबालिकाको खुशीलाई प्राथमिकता दिएर सम्भव हुन्छ।
जहाँ शिक्षक बन्न गाह्रो हुन्छ, त्यहीँ शिक्षा उत्कृष्ट हुन्छ।
फिनल्यान्ड यसको जिउँदो उदाहरण हो।